Wpisanie tarnogórskich obiektów pogórniczych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO zobowiązało nas do inwentaryzacji podziemi m.in. za pomocą skaningu 3D. W 2016 r. udało się zeskanować trasę turystyczną Zabytkowej Kopalni Srebra (blisko 2 km) wraz z szybami Anioł, Żmija i Szczęść Boże oraz infrastrukturą na powierzchni. Jednak tarnogórskie wyrobiska ciągną się o wiele dalej. Sam centralny system sztolniowy odwadniania kopalni Fryderyk osiągnął wraz z chodnikami pomocniczymi łączną długość ok. 17 kilometrów.

W ramach tegorocznego projektu przeprowadzono inwentaryzację części Głębokiej Sztolni Fryderyk od roznosu sztolni wraz z portalem poprzez część podziemną do zakładu wodociągowego Staszic o dł. 4650 m. Na trasie znajdują się m.in. szyby górnicze: Pomoc Szczęściu, szyb maszynowy nr 22 (Karlik), szyb nr 17 (Sylwester), szyb nr 13 (Ewa), szyb nr 5 (Adam).

Inwentaryzacja została wykonana technologią skaningu laserowego 3D. Zastosowana metoda pomiarowa umożliwiła uzyskanie pełnej informacji o obiekcie, bez konieczności kontaktu z nim. Skanowanie odcinka pomiędzy szybami Ewa i Sylwester nie zakłóciło ruchu turystycznego w Sztolni Czarnego Pstrąga.

Najpierw przeprowadzono pomiary, później rejestrację poszczególnych stanowisk w jedną chmurę punktów, na podstawie której na koniec wygenerowano modele 3D obiektów.

Po zeskanowaniu podziemi, na podstawie zebranych danych, powstało nadzwyczaj precyzyjne opracowanie, które nie sposób uzyskać przy zastosowaniu tradycyjnych metod pomiarowych. Modele 3D wraz z opisem opublikowano w internecie, co pozwala na szczegółowe poznanie każdego zeskanowanego fragmentu sztolni.

Skaningiem 3D zajęła się firma Geocartis, która kilka lat temu wykonała wspomniany już skaning trasy wycieczkowej Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach (animację na co dzień oglądają turyści w sali kinowej).

Prace pod ziemią rozpoczęły się w lipcu i trwały kilka miesięcy.

Sfinansowanie całego projektu to koszt około 230 tys. zł, z czego 80% kosztów (ponad 183 tys. zł) pokryje dotacja, którą SMZT pozyskało z programu Kultura Cyfrowa 2024 z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Sztolnia Głęboka Fryderyk stanowi główny element Południowego Systemu Sztolniowego w Tarnowskich Górach, który to natomiast wchodzi w skład większego kompleksu kopalnianego i systemu gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach. Obiekt ten należy do historycznej Królewskiej Kopalni oraz w części do Stacji Wodociągowej Staszic, stanowiąc główny element odwadniania tarnogórskich podziemi. To wyjątkowe i cenne dzieło hydrotechniki w 2017 r. dzięki staraniom SMZT zostało wpisane na listę UNESCO. Ten sukces jest efektem wieloletnich prac badawczych członków stowarzyszenia i nie tylko. Zgodnie z Planem Zarządzania światowego dziedzictwa „Kopalnia ołowiu, srebra i cynku wraz z zagospodarowaniem wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach” jesteśmy zobligowani do ochrony, interpretacji, identyfikacji i zrozumienia wartości naszego dziedzictwa oraz przekazanie go przyszłym pokoleniom. Zalecenia Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO jak i Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS również wskazują nam kontynuowanie inwentaryzacji podziemi tarnogórskich, Realizacja tego projektu w znacznym stopniu pomoże nam rozwijać wiedzę na ten temat. Dotychczas ten ważny element tarnogórskich podziemi nie został odpowiednio zinwentaryzowany. Przeprowadzenie takiej dokumentacji jest niezbędne do jego ochrony oraz pozwoli na zdobycie rzetelnej wiedzy dotyczącej naszego dziedzictwa.

ODC. 1: Stacja Staszic – Szyb Szczęśliwa Pomoc (Zobacz model 3D)

ODC 2: Szyb Szczęśliwa Pomoc – Szyb 22 (Karlik) (Zobacz model 3D)

ODC. 3: Szyb Karlik (22) – Szyb Sylwester (17) (Zobacz model 3D)

ODC. 4: Szyb Sylwester (17) – Szyb Ewa (13) (Zobacz model 3D)

ODC. 5: Szyb Ewa (13) – Szyb Adam (5) (Zobacz model 3D)

ODC. 6: Szyb Adam (5) – Wylot Sztolni Głębokiej Fryderyk tzw. Brama Gwarków (Zobacz model 3D)

Szyb Szczęśliwa Pomoc (24) (Zobacz model 3D)

Szyb Sylwester (17) (Zobacz model 3D)

Szyb Ewa (13) (Zobacz model 3D)

Wylot Sztolni Głębokiej Fryderyk tzw. Brama Gwarków (Zobacz model 3D)

NA KOMPUTERACH: najlepszy sposób nawigacji / poruszania się po modelu: SETTINGS (w prawym dolnym rogu) – NAVIGATION – FIRST PERSON. Wtedy roller myszki zmniejsza lub zwiększa prędkość, a poruszać można się strzałkami klawiatury.

Szyb Żmija jest jednym z 28 artefaktów pogórniczych wpisanych w 2017 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Remont był konieczny z powodu uszkodzeń obudowy, spowodowanych okresowym przemarzaniem i oblodzeniem.

Głęboki na ponad 40 m szyb Żmija (niem. Schlange Schacht) wybudowano w 1811 roku. Służył on pruskiej kopalni ołowiu i srebra Fryderyk do transportu urobku na powierzchnię. Po zamknięciu kopalni w rejonie tarnogórskim w roku 1913 szyb został zasypany. Dopiero na początku lat 60 zaczęto jego odbudowę. Obiektowi wówczas nową funkcję jako część infrastruktury turystycznej. Obecnie Żmija wspomaga wentylację podziemnych wyrobisk i może być wykorzystywany na cele ewakuacyjne. Trenuje tutaj także grupa wysokościowa Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego z Bytomia.

Aktualnie, szyb nie posiada fundamentu, a jedynie obudowę zabezpieczającą przed osuwaniem się ziemi. Jego naziemna część nie jest dostępna dla turystów, a budowla w formie rynny chroni urządzenia wentylacyjne przed warunkami atmosferycznymi oraz zabezpiecza wejście do szybu przed dostępem osób postronnych.

W ramach pierwszego etapu prac, od poziomu -5,95 m do głębokości -25,95 m, zaplanowane zostały prace zabezpieczające konstrukcję szybu przed zawaleniem. Głównym celem było zabezpieczenie systemu wentylacji podziemi, co pozwala na dalsze udostępnianie kopalni dla zwiedzających i zachowanie jej na liście UNESCO. Remont został zlecony Zakładowi Robót Górniczych „GÓRREM” z Rudy Śląskiej.

Całkowity koszt remontu wyniósł około 2 500 000 zł, z czego 1 948 000 zł Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej pozyskało ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Ochrona Zabytków”. Prace związane z realizacją zadania pn. Tarnowskie Góry, Zabytkowa Kopalnia Srebra, (1526): remont obudowy szybu „Żmija” mają zakończyć się do końca 2024 roku. SMZT liczy na sukcesywne pozyskiwanie środków na kolejne etapy remontu.

W 2019 r. był gotowy w teorii, ale jego wprowadzenie w życie pokrzyżowała pandemia. Temat po 5 latach powrócił. MIASTO GWARKÓW. SZLAK SREBRA I WODY W TARNOWSKICH GÓRACH, BYTOMIU I ZBROSŁAWICACH. To nazwa nowego produktu turystycznego, który jak sama nazwa wskazuje, ma wyznaczyć szlak turystom i przyciągnąć ich do naszej małej ojczyzny na dłużej. Projekt został dofinansowany z Ministerstwa Sportu i Turystyki.

W projekcie na razie znajduje się 16 miejsc (połowa z nich jest od 2017 r. wpisana na listę UNESCO):

Obiekty poszeregowano z uwagi na dwa kryteria: dostępności oraz możliwości posiadania oferty. Dlatego też z tych unescowych trzeba było coś wybrać. Całość spinają miejsca mówiące o zwyczajach, tradycjach, spędzaniu czasu wolnego, wielokulturowości. Lista jest otwarta (do zmian może dojść zarówno w przyjętej bazie, jak i w późniejszych etapach do szlaku będą mogły dołączać kolejne obiekty)­.

Produkt turystyki kulturowej Miasta Gwarków definiują: kruszec, woda i zieleń. Fenomen miejsca oddaje z kolei słowo źródło. Tu biją bowiem źródła industrialnego Śląska. Cele szlaku to: zwiększenie ilości turystów – nie tylko w kopalni, ale w miastach, wydłużenie czasu ich pobytu, przyciągnięcie zwiedzających do lokali gastronomicznych oraz obiektów noclegowych, zwiększenie liczby odwiedzanych obiektów, zwiększenie przychodów z turystyki, propagowanie wiedzy o UNESCO, wzrost samooceny mieszkańców – duma z UNESCO.

Projekt tworzy firma Locativo we współpracy z Lokalną Organizacją Turystyczną Miast Gwarków. Na początek wykonawcy przeprowadzili indywidualne pogłębione wywiady m.in. z biurami podróży lub szkołami korzystającymi z turystycznych ofert Tarnowskich Gór. Następnie udali się na wizje lokalne połączone z audytami.

7 sierpnia 2024 r. do siedziby stowarzyszenia przy ul. Gliwickiej zostali zaproszeni przedstawiciele obiektów, które mają znaleźć się na szlaku.

19 października 2024 r. odbyły się testy nowych produktów turystycznych: “Rowerem przez UNESCO” (30 km na rowerze / trasę wyznaczyły obiekty UNESCO) oraz „Śląskie Silverado” (wycieczka po mieście Tarnowskie Góry połączona ze zwiedzaniem Zabytkowej Kopalni Srebra). Za to dzień wcześniej testowano dwie wycieczki dla grup zorganizowanych (w testach wzięły udział tarnogórskie szkoły). 14 listopada podsumowano testy wycieczek na spotkaniu członków i współpracowników Lokalnej Organizacji Turystycznej Miast Gwarków oraz przewodników.

Całkowity koszt zadania wynosi 164 000 zł, z czego 147 000 zł to dofinansowanie z Programu wsparcia turystyki z Ministerstwa Sportu i Turystyki. Fundusze na projekt pn. „Stworzenie i rozwój szlaku Miasta Gwarków – fundamentu nowej marki turystycznej tworzonej na bazie dziedzictwa UNESCO w Tarnowskich Górach, Bytomiu, Zbrosławicach i powiecie tarnogórskim” pozyskało Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Zakończenie tego projektu zostało zaplanowane na listopad 2024.

Zakończył się remont wiaty rowerowej stojącej przy wjeździe do Parku Repeckiego od strony ul. Repeckiej. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej pozyskało dotację z Urzędu Miasta w Tarnowskich Górach, dzięki której udało się wyremontować dach. W sumie kosztowało to 20 tys. zł. Teraz drewniana konstrukcja ma nowy solidny gont, który mamy nadzieję, będzie służył korzystającym z wiaty rowerzystom i spacerowiczom.

Remont wykonała firma MJ WOOD – producent architektury ogrodowej. Wiata została przekazana pod opiekę Lokalnej Organizacji Turystycznej Miasta Gwarków, która tworzy sieć dróg rowerowych w mieście. Wszelkie uwagi w tym temacie można zgłaszać właśnie do nich.

Opis remontu:

W pierwszej kolejności zdemontowano dotychczasowe pokrycie dachowe z gontu drewnianego, które było w znacznym stopniu zużyte i nieszczelne. Prace wykonano ręcznie, z zachowaniem ostrożności w celu zabezpieczenia konstrukcji nośnej. Po odpowiednim przygotowaniu powierzchni położono nową warstwę izolacyjną z papy podkładowej, która chroni konstrukcję przed działaniem wilgoci i zwiększa trwałość całego dachu. Następnie wykonano pokrycie konstrukcji nowym gontem drewnianym modrzewiowym,

układanym na zakładkę. Prace te przywróciły wiatę do pełnej funkcjonalności i zapewniły jej estetyczny, trwały wygląd, harmonizujący z otoczeniem Parku Repeckiego. Po zakończeniu robót dachowych wykonano naprawę fragmentu podjazdu z kostki betonowej, który uległ wcześniejszym zniszczeniom podczas eksploatacji obiektu. Kostkę uzupełniono i wyrównano, przywracając pierwotny kształt i estetykę dojścia do wiaty.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej realizuje kolejny etap cyfrowej inwentaryzacji podziemnych wyrobisk dawnej kopalni ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach. Za pomocą technologii skaningu laserowego 3D udokumentowano następny odcinek historycznych podziemi wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Skaning objął około 2 km podziemnych wyrobisk – od trasy turystycznej Zabytkowej Kopalni Srebra aż do Stacji Wodociągowej „Staszic”. Prace po raz kolejny przeprowadziła firma GEOCARTIS Sp. z o.o. z Poznania.

Zadanie stanowi kontynuację prowadzonej od kilku lat cyfrowej dokumentacji rozległego systemu tarnogórskich wyrobisk. W 2024 roku skaningiem objęto 4650 metrów Głębokiej Sztolni Fryderyk – od jej roznosu i portalu aż do dawnej Stacji Wodociągowej „Staszic”. Powstał wówczas dokładny cyfrowy zapis sztolni wraz ze znajdującymi się na jej przebiegu szybami i innymi obiektami górniczymi. Zaś kilka lat wcześniej pierwszym zeskanowanym odcinkiem była trasa turystyczna Zabytkowej Kopalni Srebra.

Skaning laserowy pozwala na niezwykle dokładne odwzorowanie kształtu, wymiarów i przebiegu podziemnych korytarzy bez konieczności ingerowania w ich zabytkową strukturę. Wykonywane z wielu stanowisk pomiary zostaną połączone w jedną chmurę punktów, stanowiącą podstawę do opracowania przestrzennych modeli wyrobisk.

Projekt obejmuje nie tylko wykonanie pomiarów pod ziemią, ale również:

Dzięki temu powstanie precyzyjna dokumentacja, którą będzie można wykorzystywać w badaniach naukowych, działaniach konserwatorskich, monitorowaniu stanu wyrobisk, edukacji oraz popularyzacji tarnogórskiego dziedzictwa.

Inwentaryzacja jest jednym z działań związanych z realizacją zaleceń Komitetu Światowego Dziedzictwa. Tarnogórskie podziemia tworzą rozległy i skomplikowany system, którego dokładne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla zachowania go dla przyszłych pokoleń.

Nowoczesna dokumentacja cyfrowa pozwala również udostępniać miejsca, które ze względów technicznych i bezpieczeństwa nie mogą być dostępne dla zwiedzających. Co najmniej 75% zasobu opracowanego w ramach projektu zostanie nieodpłatnie opublikowane w internecie.

Projekt realizowany jest od 1 czerwca do 30 listopada 2026 roku. Jego całkowita wartość wynosi 175 000 zł, z czego 140 000 zł, czyli 80% kosztów, stanowi dotacja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Pozostałe 35 000 zł pochodzi ze środków własnych Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

„Realizacja zaleceń Komitetu Światowego Dziedzictwa: skaning 3D podziemnych wyrobisk dawnej kopalni ołowiu, srebra i cynku (UNESCO) w Tarnowskich Górach”

Program: Kultura cyfrowa 2026

Całkowity koszt zadania: 175 000,00 zł
Kwota dofinansowania: 140 000,00 zł
Wkład własny SMZT: 35 000,00 zł

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Trwają prace związane z modernizacją Galerii pod Kopułą w Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach. Przestrzeń wystawiennicza zyska nową fasadę okienną oraz rozwiązania techniczne, które pozwolą jeszcze lepiej wykorzystywać ją do działalności kulturalnej i prezentacji wystaw.

Realizacja inwestycji jest możliwa dzięki dofinansowaniu przyznanemu Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej w ramach programu rządowego „Infrastruktura kultury”.

Formalna nazwa zadania brzmi: „Modernizacja fasady okiennej „Galerii pod Kopułą” w Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach (UNESCO) w celu poprawy warunków prowadzenia działalności kulturalnej i dostępności przestrzeni”.

Galeria pod Kopułą na I piętrze budynku w kopalni od lat jest miejscem wykorzystywanym przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej do organizacji wystaw, wernisaży i innych wydarzeń związanych z kulturą. Teraz przestrzeń przechodzi istotną modernizację.

Najważniejszą częścią inwestycji jest wymiana fasady okiennej Galerii wraz z montażem inteligentnej folii SONTE oraz systemu sterowania. Ten element zadania stanowi zdecydowaną większość całej inwestycji – jego wartość wynosi 320 808 zł.

Modernizacja nie ograniczy się jednak wyłącznie do samej fasady. Drugim elementem projektu jest system projekcyjny zintegrowany z fasadą okienną Galerii, obejmujący projektor instalacyjny, uchwyty oraz niezbędne okablowanie. Wartość tej części zadania wynosi 12 525 zł.

Połączenie nowej fasady z rozwiązaniami multimedialnymi ma stworzyć większe możliwości aranżacji przestrzeni i prowadzenia działalności kulturalnej. Galeria będzie mogła być wykorzystywana nie tylko jako tradycyjna przestrzeń ekspozycyjna, ale również jako miejsce, w którym ważną rolę mogą odgrywać współczesne formy prezentacji wizualnej.

Celem przedsięwzięcia jest przede wszystkim poprawa warunków prowadzenia działalności kulturalnej oraz dostępności przestrzeni (także dla osób z niepełnosprawnościami). Tak właśnie określono główny cel zadania w umowie zawartej z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Modernizacja Galerii pod Kopułą jest więc czymś więcej niż wymianą elementów technicznych budynku. To inwestycja w miejsce, które może służyć kolejnym wystawom, spotkaniom i wydarzeniom organizowanym przy Zabytkowej Kopalni Srebra.

Nowoczesne rozwiązania techniczne mają pozwolić na bardziej elastyczne wykorzystanie Galerii i dostosowanie jej do różnych form prezentacji. Szczególnie istotne będzie połączenie nowej fasady z projektorem instalacyjnym, dzięki któremu przestrzeń otrzyma dodatkowe możliwości w zakresie prezentacji materiałów wizualnych i multimedialnych.

Całkowita wartość zadania wynosi 333 333 zł.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej otrzymało na jego realizację 250 000 zł dofinansowania, co stanowi 75 proc. całkowitych kosztów inwestycji. Pozostałe 83 333 zł stanowią środki własne Stowarzyszenia.

Dofinansowanie pochodzi ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Całość przyznanej dotacji ma charakter inwestycyjny. Środki przeznaczone są bezpośrednio na wykonanie zakresu rzeczowego projektu – modernizację fasady oraz system projekcyjny.

Zgodnie z zawartą umową okres realizacji zadania obejmuje czas od 30 kwietnia do 15 października 2026 roku. Do tego terminu powinien zostać wykonany cały zakres przedsięwzięcia oraz rozliczone związane z nim płatności.

Po zakończeniu inwestycji Galeria pod Kopułą pozostanie przestrzenią służącą działalności kulturalnej Stowarzyszenia, ale już w nowej, unowocześnionej odsłonie.

To kolejny krok w rozwijaniu infrastruktury Zabytkowej Kopalni Srebra – miejsca kojarzonego przede wszystkim z wyjątkowymi podziemiami i dziedzictwem górniczym Tarnowskich Gór, ale pełniącego również ważną rolę jako przestrzeń wydarzeń kulturalnych, edukacyjnych i wystawienniczych.

Wartość zadania: 333 333 zł
Dofinansowanie: 250 000 zł
Środki własne Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej: 83 333 zł
Termin realizacji: 30.04–15.10.2026 r.
Program: Infrastruktura kultury

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowe