;
 ;
  • 1179

    Kazimierz Sprawiedliwy przydzielił księciu opolsko-raciborskiemu Mieszkowi I Plątonogiemu część ziemi małopolskiej z grodami: Bytom, Oświęcim, Siewierz, Zator, Pszczyna.

  • 1201

    Pierwsza wzmianka o "Reptones" sygnowana przez papieża Innocentego III.

  • 1490

    Chłop Rybka wykopał bryłę kruszcu.

  • 1526

    30 kwietnia, w poniedziałek po "Cantate" Jan II książe opolski zwany Dobrym, nadał przywilej wolności górniczej („Bergfreiheit”) na terenie swoich włości. Tarnowskie Góry "Swobodne" miasto górnicze. Uprawnienia te umożliwiły rozwój górnictwa w tym rejonie.

  • 1528

    W środę po świętym Marcinie, książę Opolski wydaje ustawę: "Ordunek Gorny" - zawierającą 72 artykuły regulujące działalność górników i kopalni. Ustanawiał on m.in. władzę miejską z rajcami, wójtem i ławnikami oraz burmistrzem na czele.

  • 1561

    Tarnowskie Góry otrzymują przywileje odbywania jarmarków w pierwszą niedzielę po świętym Idzim i w kwietniu, 8 dni po świętej Anicecie.

  • 1562

    25 lipca margrabia Jerzy Fryderyk Hohenzollern wydaje przywilej nadający Tarnowskim Górom herb. Również na mocy tego dokumentu zaczęto wybierać burmistrza i radnych spośród bogatszych gwarków. Wcześniej władzę miejską sprawował urząd górniczy oraz żupnicy.

  • 1609

    Powstają pierwsze cechy.

  • 1612

    Poemat Walentego Roździeńskiego:
    "Officina Ferrara abo Huta y Warftat z Kuźniami fzlachetnego dzieła Zelaznego".
    Utworu opisującego stan ówczesnego górnictwa i hutnictwa. Autor opisuje w nim historię obróbki żelaza oraz życie i pracę śląskich górników, hutników i kowali.

  • 1683

    20 - 22 sierpnia, król Jan III Sobieski zatrzymuje się Tarnowskich Górach w drodze na odsiecz wiedeńską.

  • 1697

    Tarnowskie Góry odwiedza Król August II Mocny.

  • 1784

    16 lipca w szybie poszukiwawczym "Rudolfina" hrabia Friedrich Wilhelm von Reden dokonał odkrycia bogatego złoża rudy srebra i ołowiu. W tym samym roku otwarto kopalnię "Fryderyk".

  • 1786

    Otwarcie huty srebra i ołowiu "Fryderyk" oraz powstanie kolonii Friedrichshutte (ob. Strzybnica - dzielnica Tarnowskich Gór).

  • 1788

    4 kwietnia1788 r.W kopalni "Fryderyk" rozpoczęła pracę pierwsza na kontynencie europejskim maszyna parowa.

  • 1790

    Johann Wolfgang von Goethe towarzysząc księciu Karolowi Augustowi we wrześniu 1790 r. odbył podróż do Tarnowskich Gór.

  • 1803

    Powstanie pierwszej Szkoły Górniczej na Górnym Śląsku pierwotnie usytuowanej w zabudowaniach kopalni Friedrichsgrube (Fryderyk). Ujednolicenie programu oraz zmianę w profesjonalną placówkę edukacyjną dokonał w latach 1835-1839 r. Rudolf von Carnall.

  • 1834

    Uroczyste otwarcie "Głębokiej Sztolni Fryderyk" drążonej od 1821 roku. Jej długość wyniosła 4600 m. W kolejnych latach przedłużano ją. Jej fragment został udostępniony do zwiedzania pod nazwą "Sztolnia Czarnego Pstrąga".

  • 1856

    Początek budowy pierwszej linii kolejowej która połączyła Tarnowskie Góry z Opolem. Głównym inicjatorem jej powstania był Andreas Maria Graf von Renard właściciel huty żelaza w Zawadzkim. Budowało ją prywatne towarzystwo kolejowe "Oppeln - Tarnowitzer Eisenbahn Gesellschaft". Równocześnie rozpoczęto budowę dworca kolejowego w Tarnowskich Górach. Trasę otwarto na pełnej długości w 1858 roku. Łączna długość trasy wyniosła 76 km 875 m.

  • 1857

    W Tarnowskich Górach swoją siedzibę otrzymuje Górnośląska Spółka Bracka. Jej celem było zabezpieczanie bytu górników i ich rodzin w razie choroby lub inwalidztwa, pieniądze zaś pochodziły z składek własnych górników. Za pieniądze spółki budowano również lazarety, lecznice, szpitale. Spółka początkowo liczyła 17 821 członków. W 1909 roku liczyła 155 647 członków. W okresie międzywojennym była największą instytucją społeczną w Polsce. Została zlikwidowana w 1950 roku a jej kompetencje i majątek przejął Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

  • 1903

    Na dawnych terenach górniczych powstaje park miejski. Natomiast w 1912 roku następuje zakończenie wydobycia rudy srebra i ołowiu w rejonie tarnogórskim.

  • 1937

    Józef Piernikarczyk wydaje książkę "Podziemia Tarnogórskie" w której opisuje podziemia oraz postuluje ich udostępnienie społeczeństwu. Rok później powołano zespół roboczy, w któregoskład wchodził inż. Feliks Piestrak – dyrektor Szkoły Górniczej, Teodor Mosch,Józef Piernikarczyk i Jan Nowak – kronikarz ziemi tarnogórskiej oraz ówczesny Burmistrz miasta Tarnowskie Góry, mgr Fryderyk Antes. Celem tego zespołu było zbudowanie podziemnego muzeum i udostępnienie podziemi górniczych szerokim rzeszom turystów.

  • 1953

    Powołano w dniu 19 marca1953 r. Komitet do spraw Zabytków i Historii Ziemi Tarnogórskiej. Ten dzień oznacza oficjalną datę powstania Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

  • 1957

    Organizacja przez SMZT pierwszych “Dni Tarnogórskich Gwarków” w dniach 14-17 września. Udostępnienie dla zwiedzających Sztolni Czarnego Pstrąga w Parku w Reptach Śląskich.

  • 1976

    5 września udostępniono do zwiedzania Zabytkową Kopalnię Srebra. To wydarzenie było zwieńczeniem wieloletnich starań członków Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, których działania doprowadziły - przy wsparciu władz wojewódzkich oraz kopalń górnośląskich, do otwarcia tarnogórskich podziemi dla zwiedzających.


Górnictwo - odwadnianie

Górnictwo tarnogórskie czynne przez stulecia wykuło w twardym dolomicie ponad 20.000 szybów i szybików, około 150 km chodników od bardzo wysokich (sięgających 4 metrów) do bardzo niskich (90, 70 a nawet 60 cm wysokości). Całemu labiryntowi podziemnemu towarzyszyły chodniki odwadniające.

Techniki stosowane przez dawnych gwarków polegały na rozpoznaniu złoża płytkimi zgłębionymi szybikami. Z szybików prowadzono roboty eksploatacyjne systemem chodnikowym, kierując się złożem, jak również systemem komorowym. Złoża kruszcu wybierano znad poziomu wód, później, po opanowaniu techniki odwadniania sięgano do głębiej zalegających partii.

Sięganie do niższych poziomów nastręczało wiele trudności z opanowaniem i odprowadzaniem wody, dlatego metody odwadniania wyrobisk były, obok transportu, najtrudniejszym problemem technicznym. Walka z żywiołem, jakim była woda absorbowała dużo rezerw ludzkich i finansowych, zmuszała do wysiłków technicznych i organizacyjnych.

Podstawowa metoda odwadniania polegała na wyciąganiu wody na powierzchnię tymi samymi sposobami, co przy transporcie urobku. W miejsce kubła wieszano potężny wór zwany bulgiem. Sięganie do głębszych złóż związane było z większym dopływem wody. Metody wyciągania za pomocą kołowrotu nie dawały pożądanych efektów. Ta sytuacja powodowała konieczność szukania innych możliwości odwadniania i udoskonalania urządzeń oraz obniżanie kosztów odwadniania.

W XVI wieku, w momencie największego rozkwitu górnictwa tarnogórskiego pojawili się fachowcy – projektanci zmyślnych maszyn, a także urządzeń odwadniających. Twórcy „kunsztów wodnych” takich jak: czerpadła, czerpadła łańcuchowe, zwane „Pater noster” pionowe pompy odwadniające oraz kieraty konne należały do najbardziej znanych w ówczesnym świecie górniczym. W tarnogórskim górnictwie najbardziej znanymi twórcami „kunsztów odwadniających” byli: Jakub Rapp, Jan Trapp, Mikołaj Heindenreich, czy w pobliskim Miasteczku Śląskim działający Krzysztof Keller zwany Niemczykiem.

Według danych z połowy XVI wieku w Tarnowskich Górach pracowało przy napędzie urządzeń odwadniających od 600 do 700 koni, a praca trwała dzień i noc bez przerwy. Odwodnione z dużym trudem i kosztem kopalnie były znów zalewane przez wodę napływającą z sąsiednich kopalń.

Kopalnie zatrudniały także wielu rzemieślników wykonujących różne roboty pomocnicze: cieśli - budujących budynki nadszybia (kawy) i kieraty, kowali wykuwających nowe i naprawiających stare narzędzia, szewców – szyjących wory na wodę z wyprawionej przez nich skóry, bednarzy – wykonujących kubły, rurmistrzów, wykonujących drewniane rury, a także innych pracowników do mierzenia, sortowania rudy oraz przewożenia jej do płuczek, które znajdowały się zawsze w pewnej odległości od kopalni na pobliskiej rzeczce lub stawie, gdyż prawo górnicze zakazywało budowy płuczki między kopalniami. Przy odwadnianiu zatrudniono więcej ludzi niż bezpośrednio przy wydobywaniu rudy. Im głębiej sięgano do złoża, tym bardziej zwiększał się dopływ wody. W tej sytuacji gwarkowie zaczęli myśleć o budowie sztolni odwadniających.

Budowa w sztolni wymagała jednak wielkiego wysiłku inwestycyjnego nie tylko przy ich budowie, ale także później – podczas eksploatacji. Wymagała ponadto stałego zatrudniania górników, których zadaniem była stała kontrola stanu obudowy sztolni, wymiana przegniłej obudowy czy też naprawa części murowanej. Dlatego też największe ilości górników zatrudnionych było zarówno przy robotach na początku budowy sztolni, jak i później przy eksploatacji i konserwacji sztolni. Ponadto sztolnie służyły do doprowadzania świeżego powietrza świetlikami.

Świetliki – szyby służyły do transportu urobku materiałów oraz odwadniania odcinka sztolni drążonej na zbicie.

Sztolnie tarnogórskie

Duża liczba sztolni odwadniających, ich znaczna długość, a także nadanie im właściwego – przy budowie kierunku i spadku w niesprzyjających warunkach geologicznych budzi dzisiaj zrozumiały podziw dla ówczesnych umiejętności technicznych tarnogórskich górników.

Wspaniałym przykładem mogą być następujące sztolnie wydrążone w latach 1547 do 1834:

  • sztolnia „Św. Jakuba”
  • sztolnia „Daru Bożego”
  • sztolnia „Krakowska”
  • sztolnia „Pomagaj Bóg” pod Sowicami
  • sztolnia „Boże Dopomóż”
  • sztolnia „Tarnogórska”
  • sztolnia „Wspomóż Bóg”
  • sztolnia „Głęboka – Fryderyk”

  • Ostatnia z wymienionych – to najmłodsza. Drążenie jej rozpoczęto w 1821r. i trwało 14 lat do roku 1834. Początkowa długość sztolni wynosiła 4600m i udostępniła złoże na głębokości 56,5 m. Do roku 1880 przedłużono bieg sztolni o dwa chodniki podstawowe o długości 10180 m. Była to więc najdłuższa sztolnia o łącznej długości około 15 km. Swoje wody odprowadza do rzeki Dramy ze znacznego obszaru podziemi tarnogórskich. Dzisiaj ta sztolnia znana jest jako ciekawy obiekt turystyczny p.n. Sztolnia „Czarnego Pstrąga”.

    Równolegle z pracami własnej brygady górniczej Stowarzyszenia roboty wykonywane były przez inne branżowe przedsiębiorstwa, zaś Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej jako inwestor aktywnie stara się o pozyskanie niezbędnych środków finansowych na budowę Kopalni Zabytkowej.

    Tempo prac zostało gwałtownie zatrzymane w wyniku nagłego wypływu kurzawki (mieszanina wody z iłami), która z wielką siłą uderzyła w pracujących górników. W wyniku tego wypadku zmarł kierownik budowy mgr inż. Franciszek Garus, człowiek związany od początku z odbudową Kopalni Zabytkowej. Prace górnicze zostały zatrzymane decyzją OUG w Bytomiu.

    W 1968r. patronat nad dalszą budową Kopalni Zabytkowej przejął Komitet Górniczo – Hutniczy „Orzeł Biały”. W 1977r. powołany został Komitet Doradczy, który opiniuje projekty techniczne, kontroluje stan i jakość wykonywanych robót oraz organizuje robocze narady z wykonawcami.

    Po długich latach odbudowy Kopalni Zabytkowej, przy ogromnym zaangażowaniu społecznym 5 września 1976r. – w 450 rocznicę nadania praw miejskich Tarnowskim Górom – przekazano społeczeństwu do użytku Kopalnię Zabytkową Rud Srebronośnych – unikalny Zabytek Górnictwa Kruszcowego w Europie.

    Zabytkowa Kopalnia Srebra oraz Sztolnia "Czarnego Pstrąga" jest członkiem:

    Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego

    Tel: 32 285 49 96
    E-mail: bort@kopalniasrebra.pl

    ul. Gliwicka 2
    42-600 Tarnowskie Góry