Działalność


Obraz działalności Stowarzyszenia tworzą określone efekty i dokonania na przestrzeni przeszło 52 letniej pracy społecznej na rzecz miasta i regionu tarnogórskiego. W tym miejscu należy przytoczyć przede wszystkim te, które na trwałe wpisały się w jego historię. Dokonano rejestracji wszystkich obiektów zabytkowych na terenie miasta i byłego powiatu, opracowano wykaz stanu istniejącego oraz zniszczonych obiektów i budowli zabytkowych, opracowano i umieszczono na obiektach zabytkowych tablice informacyjne i pamiątkowe (koloru czerwonego i zielonego). Przeniesiono z Bobrownik Śląskich do Tarnowskich Gór zabytkową, Dzwonnicę Gwarkowską. Zagospodarowano teren po dawnym domu zbornym gwarków przy Placu Gwarków i tu w 1955 r. umieszczono, na fundamencie kamiennym, Dzwonnicę Gwarków z XVI wieku. Na Rynku tarnogórskim ustawiono, według starych szkiców, studnię miejską i fontannę, według projektu Wernera Lubosa. Zabezpieczono i odbudowano w latach 1957 – 1958 zabytkowy budynek „Sedlaczka” przy Rynku nr 1. Na pierwszym piętrze urządzono, staraniem Stowarzyszenia, muzeum regionalne, zaś na parterze i w piwnicach stylową kawiarnię i winiarnię. W utworzonym muzeum regionalnym zorganizowano wiele ciekawych wystaw, na których zaprezentowano zbiory związane z przeszłością miasta, z górnictwem oraz rzemiosłem tarnogórskim. Przygotowano szereg wystaw poświęconych malarstwu, sztuce ludowej i historii Powstań Śląskich.

Impreza, która przyniosła szczególną sławę i rozgłos Stowarzyszeniu były organizowane na przestrzeni lat 1957 – 1988 tj. przez przeszło 30 lat „Dni Tarnogórskich Gwarków”. Ta corocznie organizowana impreza kulturalna obchodzona wedle starych tradycji górniczych na Śląsku zyskała od początku ogromne uznanie naszego społeczeństwa, jako święto związane ze śląskimi obyczajami i zwyczajami górniczego regionu tarnogórskiego. Impreza w swej popularności wyszła daleko poza ramy Miasta Tarnowskich Gór i województwo śląskie. W ramach „Dni Gwarków” organizowane były coroczne konferencje naukowe i popularnonaukowe. Konferencje poświęcone były tematyce historycznej i współczesnej Ziemi Tarnogórskiej, zagadnieniom górnictwa jak i ważniejszym wydarzeniom w życiu Śląska. Dni Gwarków odbywają się corocznie do dziś lecz ich organizatorem od 1990 roku jest Urząd Miasta Tarnowskie Góry.


Od 1991 roku, organizowane są na terenie Zabytkowej Kopalni Srebra imprezy pod nazwą „Piknik Gwarecki”. Nawiązują one również do starych tradycji regionu. Odbudowano i uruchomiono Sztolnię „Czarnego Pstrąga”, którą pierwsi turyści zwiedzili we wrześniu 1957 roku. Trasa pomiędzy szybami to najdłuższy przepływ podziemny w Polsce (600 m z urokliwym światłem – połączenie oświetlenia elektrycznego i tradycyjnych górniczych karbidek). Odbudowano i uchroniono przed ruiną w latach 1963 – 1965 zabytkowy budynek przy ulicy Gliwickiej 2 pochodzący z 1598 roku! przeznaczając go po odbudowie na siedzibę Stowarzyszenia, dom ten znany jako Dom Gwarka jest jednocześnie domem wycieczkowym (noclegi dla 50 osó z możliwością dostawki) dla turystów odwiedzających miasto. Generalny remont i modernizacja budynku zostały przeprowadzone w latach 2003 – 2004. W 1959 roku, ustawiono na frontowej ścianie ratusza statuę gwarka, jako pierwszego gospodarza naszego miasta. Już w 1968 roku Stowarzyszenie opracowało inwentaryzację budowlano – konserwatorską oraz ekspertyzę konstrukcyjną zabytkowego zamku w Starych Tarnowicach. Zabezpieczono przed całkowitą dewastacją budynek zabytkowy przy ulicy Gliwickiej. Budynek ten (lokal „U Kopackiego”) oddano do użytku w 1973 roku. Należy tu przytoczyć, że w 1975 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki, w wyniku ogłoszonego konkursu „Na najlepiej zagospodarowany zabytek” przyznało Stowarzyszeniu specjalnego wyróżnienie i zbiorową złotą odznakę „Za opiekę nad zabytkami”. Szczególnym osiągnięciem Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej była odbudowa Zabytkowej Kopalni Srebra. Po 20 latach żmudnej pracy i ogromnego wysiłku społecznego obiekt ten przekazano społeczeństwu 5 września 1976 roku w 450 rocznicę nadania miastu praw miejskich. Jest to zabytkowy obiekt dawnego górnictwa kruszcowego o wartości unikalnej, nie tylko w kraju, ale i w Europie. Jednocześnie przy Zabytkowej Kopalni Srebra założono na powierzchni Skansen Maszyn Parowych (Dla upamiętnienia historycznego faktu pracy pierwszej na tym terenie maszyny parowej w 1788 roku). Zabytkowa Kopalnia Srebra jako obiekt muzealny na powierzchni i pod ziemią jest coraz licznej odwiedzana przez turystów krajowych i zagranicznych. Pełni ona jednocześnie funkcję edukacyjną i inspiracyjną. Do końca 2007 roku kopalnię zwiedziło ponad 2.000.000 osób, a przeciętna ilość turystów w ostatnich dwóch latach zamyka się liczbą ok. 71 tysięcy. W liczbie osób zwiedzających 75% stanowi młodzież. Ze względu na dużą liczbę osób niepełnosprawnych zwiedzających Zabytkową Kopalnię Srebra przystąpiono do realizacji opracowanego przez Stowarzyszenie programu likwidacji barier architektonicznych. Pod względem liczby zwiedzających turystyczne obiekty podziemne Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia „Czarnego Pstrąga” znajdują się - po Kopalni Soli w Wieliczce – na drugim miejscu w Polsce.


Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach poza turystyką – stanowi centrum dydaktyczo-naukowe i artystyczne. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej organizuje na terenie Zabytkowej Kopalni Srebra konferencje: międzynarodowe (np. 200 rocznica pobytu J. W. Goethego w Tarnowskich Górach), ogólnopolskie (np. XIII Zjazd Regionalnych Towarzystw Kulturalnych), sympozja, zjazdy i narady. Na terenie wokół Zabytkowej Kopalni Srebra odbywają się coroczne „Pikniki Gwareckie” – edukacyjne (piknik plastyczny muzyczny, regionalno – obyczajowy). W „Galerii Pod Kopułą” na kopalni organizowane są wystawy krajowe i zagraniczne z zakresu malarstwa, grafiki, rzeźby i fotografii. Zabytkowa Kopalnia Srebra spełnia również ważną rolę w zakresie szkolenia ekologicznego.

Przedstawione walory Zabytkowej Kopalni Srebra dały asumpt do wystąpienia w 1990 roku przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej o wpisanie Zabytkowej Kopalni Srebra na listę Międzynarodowego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego z Światowego Dziedzictwa Kulturowego przy UNESCO. Uwzględniając szczególne walory turystyczne, naukowe, historyczne, jak i unikalna wartość podziemi tarnogórskich. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Rozporządzeniem z dnia 14 kwietnia 2004 roku – na wniosek Stowarzyszenia – po wielu staraniach i wydatnej pracy inż. J. Jasiuka Dyrektora Muzeum Techniki w Warszawie – uznał jako pomnik historii podziemia Zabytkowej Kopalni Srebra oraz Sztolni „Czarnego Pstrąga” w Tarnowskich Górach. Z tej okazji Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków wydał w 2004 roku ciekawą publikację „Pomniki Historii” zawierającą 25 najciekawszych obiektów i zespołów zabytkowych w Polsce, poświęconą również tarnogórskim podziemiom górniczym.

W zakresie badań nad przeszłością miasta Stowarzyszenie zgromadziło szereg cennych materiałów, dokumentów, fotografii wzbogacających historię naszego regionu. Wprowadzono cykl spotkań ze społeczeństwem w ramach tzw. „Czwartków Tarnogórskich”, na których prezentowane są zagadnienia z historii górnictwa, historii Śląska i naszego miasta. Były spotkania ze znanymi poetami, literatami, naukowcami. Tych spotkań zorganizowano już powyżej 300. Dla prasy i wydawnictw naukowych opracowano szereg informacji, notatek i artykułów o historii miasta i górnictwa tarnogórskiego.

Od szeregu lat Stowarzyszenie wydaje wewnętrzne wydawnictwo pt. „Kaganek”, w którym zamieszczane są materiały związane z działalności tej organizacji, opracowywane przez członków Stowarzyszenia. W 1992 roku Stowarzyszenie wydało własne pozycje wydawnicze: „Przewodnik Tarnogórski”, „Tarnowskie Góry miasto gwarków”, foldery o Zabytkowej Kopalni Srebra i Sztolni „Czarnego Pstrąga”. Foldery wydano również w wersji obcojęzycznej. Wydano wspomnienia znanego działacza plebiscytowego i narodowego dr Bronisława Hagera pt. „Obrazki Tarnogórskie”.

W 1996 roku Stowarzyszenie wznowiło II wydanie „Przewodnika Tarnogórskiego” autora Stanisława Wyciszczaka oraz wydało drukiem ciekawą pracę Jacka Żeglickiego „O budowie geologicznej, rudach i minerałach Rejonu Tarnogórskiego”. Obydwa wydawnictwa w dużym stopniu wypełniły lukę wydawniczą na miejscowym rynku księgarskim. W 1999 roku Stowarzyszenie wydało piękny i ciekawy album fotograficzny poświęcony miastu Tarnowskie Góry pt. „Srebrna Droga”. Artystyczne zdjęcia wykonała Brygida Melcer-Kwiecińska, zaś poezje – Krystian Krzemiński, wkładkę historyczną, przygotował Stanisław Wyciszczak. Ze wszystkich organizowanych przez Stowarzyszenie konferencji naukowych i popularno-naukowych oraz sympozjów wydawane są materiały sesyjne w formie specjalnych publikacji, które rozsyłane są do instytucji naukowych, bibliotek oraz placówek szkolno-wychowawczych jako materiał pomocniczy do prowadzenia zajęć z zakresu regionalizmu tarnogórskiego.

Wiele poświęca się uwagi w zakresie ochrony i ratowania „Perły Ziemi Tarnogórskiej” jaką jest zabytkowy Kościół p.w. Św. Marcina w Starych Tarnowicach. W 1996 roku wydano specjalny informator o tym zabytkowym obiekcie sakralnym. W ostatnim okresie Stowarzyszenie wydało dwie kasety video poświęcone tematyce tarnogórskich podziemi.

Należy, dla historycznej prawdy wspomnieć, że z dniem 1 maja 1957 roku powołano do życia tygodnik Ziemi Tarnogórskiej pt. „Gwarek”, który wydawany był i prowadzony przez Stowarzyszenie do 1958 roku.

Dla upamiętnienia okolicznościowych jubileuszy, rocznic i wydarzeń z życia Stowarzyszenia wydanych zostało szereg medali pamiątkowych. Na terenie miasta Tarnowskich Gór Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej umieściło jednocześnie wiele tablic upamiętniających ważniejsze wydarzenia z życia miasta, historii górnictwa względnie poświęconych obrońcom ojczyzny i poległym Powstańcom. Specjalne tablice ufundowano: pierwszemu Kierownikowi Odbudowy Zabytkowej Kopalni Srebra mgr Franciszkowi Garusowi, założycielowi Stowarzyszenia Alfonsowi Kopii, historykowi Śląska prof. Józefowi Piernikarczykowi oraz wieloletniemu Przewodniczącemu Zarządu Stowarzyszenia Norbertowi Kotowi.

Z okazji 50 rocznicy społecznej działalności Stowarzyszenia opracowano i wydano w 2004 roku obszerną monografię pt. „Historia Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej”, w której przedstawiono całokształt pracy i dokonań tej organizacji w latach 1954 – 2004 na Ziemi Tarnogórskiej. Szczególną uroczystą oprawę nadano obchodom w 2007 roku 50 rocznicy „Dni Gwarków” oraz 50 rocznicy działalności Sztolni „Czarnego Pstrąga”. Specjalną konferencję Popularno-Naukową poświęconą tym jubileuszom zorganizowano w dniu 14 września 2007 roku. Na zlecenie Stowarzyszenia wykonany został przez Irenę i Romana Kowalskich film dokumentalny pt. „Pół wieku Gwarków”. 50 rocznicę „Dni Gwarków” oraz 50 rocznicę działalności Sztolni „Czarnego Pstrąga” Stowarzyszenie upamiętniło wydaniem w 2007 roku okolicznościowego, specjalnego medalu pamiątkowego. Zorganizowano jednocześnie przez Sekcję Twórczości Artystycznej I Międzynarodowy Plener Interdyscyplinarny „Srebrem Pisane” w Tarnowskich Górach w 2007 roku. Towarzyszyły mu 3 warstwy prac artystów zorganizowane w dniach 14 września 2007 roku, 19 września 2007 roku. W dniu 11 grudnia 2007 roku oddano do użytku staraniem Sekcji Penetracji Podziemi stare piwnice w zabytkowym Domu Gwarka przy ul. Gliwickiej 2 z przeznaczeniem na zebrania i spotkania sekcji Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Zgromadzone w Stowarzyszeniu dokumenty, materiały historyczne i bogate zbiory archiwalne są ciekawym i cenny źródłem dla studentów i naukowców do opracowywania prac dyplomowych i naukowych. Niektóre z nich wzbogacają archiwum Stowarzyszenia. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej włącza się w swej pracy w zagadnienia ochrony przyrody i środowiska naturalnego. Opracowano i pojęto w tym temacie wiele cennych inicjatyw dotyczących między innymi ochrony Parku Miejskiego, Parku O.O. Kamilianów, niedopuszczenia do budowy spiekalni obok Rezerwatu Segieckiego jak i spalarni śmieci w Tarnowskich Górach.

W miesiącu maju 1996 roku Stowarzyszenie zorganizowało pierwszą specjalistyczną naukową konferencję ekologiczną poświęconą zagadnieniom ekologii i ochrony środowiska naturalnego regionu tarnogórskiego. Konferencja w tym zakresie przyniosła szereg cennych i ważnych materiałów, które zostały opublikowane przez Stowarzyszenie, efektem tej konferencji jest m.in. przyspieszenie realizacji spraw związanych z utylizacją szkodliwych dla środowiska odpadów poprodukcyjnych byłych Zakładów Chemiczny w Tarnowskich Górach. Kolejne konferencje ekologiczne Regionu Tarnogórskiego odbyły się w latach: 1998, 2000, 2003 oraz 2006.

Głos Stowarzyszenia w tych sprawach jest przez władze miasta respektowany i przyjmowany z uznaniem. Stowarzyszenie włącza się bardzo aktywnie do wszystkich przedsięwzięć zmierzających do upiększenia miasta, poprawy stanu gospodarności, podniesienia rangi pozycji miasta na terenie województwa, jak i do działań kulturotwórczych w Tarnowskich Górach. Szeroka działalność społeczno-kulturalna Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej uhonorowana, została wieloma medalami i odznaczeniami, dyplomami honorowymi, listami uznania jak i pochwałami, wiele słów uznania dla pracy Stowarzyszenia wyrażonych zostało w środkach masowego przekazu. W działalności swej Stowarzyszenie współpracuje z wieloma instytucjami i organizacjami społeczno kulturalnymi w kraju jak i za granicą np. z Polskim Związkiem Kulturalno Oświatowym w Republice Czeskiej oraz Związkiem Srbo -Łużyczan "Domowina" w Niemczech. Zawsze jest i było bliskie społeczeństwu, któremu służy dla dobra i sławy miasta i regionu. Podkreślić jednocześnie trzeba, iż Stowarzyszenie od początku swego istnienia jest organizacją nie dotowaną z budżetu państwa, nie otrzymuje żadnych subwencji ani środków finansowych na prowadzenie swej działalności. Utrzymuje się wyłącznie z własnych wypracowanych środków tj. składek członkowskich, sprzedaży własnych wydawnictw i dochodów z prowadzonej działalności turystycznej. Wszystkie wypracowane środki przeznacza na prowadzenie swej społecznej działalności statutowej.

Ogromny wysiłek i wieloletnie społeczne zaangażowanie członków Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej dają gwarancję trwałej pracy i dalszej egzystencji tej organizacji dla dobra naszego społeczeństwa.